Koronavirüs salgınının ardından küresel ekonomide yaşanan tedarik sorunları, yükselen üretim maliyetleri ve tüketici davranışlarındaki değişim, enflasyonun dünya genelinde uzun süre yüksek seyretmesine neden oldu. Salgın sonrası dönemde birçok ürün ve hizmette dikkat çekici fiyat artışları yaşandı.
Bankrate’in, ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) verilerinden derlediği analiz, Şubat 2020’den bu yana ABD’de tüketici fiyatlarının ortalama yüzde 21,4 yükseldiğini ortaya koydu.
Yaklaşık 400 farklı mal ve hizmet kaleminin değerlendirildiği çalışmada, ürünlerin yalnızca yüzde 6’sının pandemi öncesine kıyasla daha düşük fiyatla satıldığı belirlendi. Araştırmaya göre en belirgin fiyat artışları gıda, enerji, ulaşım ve konut harcamalarında görüldü.
Analiz, salgının küresel ekonomide yarattığı etkilerin yalnızca tedarik zincirleriyle sınırlı kalmadığını, tüketici fiyatları üzerindeki baskının da uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu gösterdi.
Pandemi sonrası gıda fiyatları mutfak harcamalarını artırdı
Pandemiyle birlikte evde yemek yapma alışkanlığının yaygınlaşması, tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar ve artan maliyetler, gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturdu.
Evde tüketilen gıda ürünlerinde son birkaç yılda ortalama yüzde 26,3’lük fiyat artışı kaydedildi. Özellikle temel gıda kalemlerinde yaşanan yükseliş, hane halkı bütçelerine doğrudan yansıdı.
Ekmek, makarna, un ve kahvaltılık tahıl ürünlerinde fiyatlar yaklaşık yüzde 30 arttı. Küresel buğday fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra lojistik giderlerindeki artış da bu ürünlerdeki zamları hızlandıran başlıca etkenler arasında yer aldı.
Protein ürünlerinden içeceklere fiyat artışı hızlandı
Gıda fiyatlarındaki yükseliş, protein grubunda da kendini gösterdi. Yem maliyetlerindeki artış, iş gücü açığı ve arz tarafında yaşanan sorunlar, et ve benzeri protein kaynaklarında fiyatların yukarı yönlü seyretmesine neden oldu.
Süt, peynir ve yoğurt gibi temel ürünlerde ise fiyatlar yüzde 21 arttı. Üretim giderlerinin yanı sıra enerji ve taşımacılık maliyetlerindeki yükseliş, bu kalemlerdeki fiyat artışında belirleyici rol oynadı.
Meyve ve sebze fiyatlarında da olumsuz hava koşulları ve nakliye masraflarındaki artış etkili oldu. Taze ürünlerde zaman zaman yaşanan arz sıkıntıları, fiyatların daha hızlı yükselmesine yol açtı.
Kahve, çay ve meyve suyu gibi içeceklerde de benzer bir tablo görüldü. Hammadde ve ambalaj maliyetlerinin artması, üreticilerin maliyet baskısını artırarak fiyatlara yansıdı.
Enerji, akaryakıt ve restoran fiyatlarında pandemi sonrası yükseliş
Pandemi döneminde ev içi tüketimin artması ve üretim maliyetlerindeki yükseliş, alkollü içecek fiyatlarında da artışa neden oldu.
Son yıllarda dışarıda yemek yemek tüketiciler için çok daha maliyetli hale geldi. Gıda fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra personel giderleri, restoran ve kafe fiyatlarını yukarı taşıdı.
Küresel petrol piyasasında yaşanan dalgalanmalar ve talepteki artış, akaryakıt fiyatlarında güçlü yükselişe yol açtı. Bu durum, taşımacılık maliyetlerini de artırarak birçok sektöre ek maliyet baskısı oluşturdu.
Elektrik faturalarında da yükselen enerji maliyetleri ve artan talep nedeniyle belirgin artışlar görüldü. Söz konusu artıştan yalnızca haneler değil, işletmeler de doğrudan etkilendi.
Doğalgaz hizmetlerinde ise yüzde 30’un üzerinde fiyat artışı kaydedildi. Üretim maliyetleri ve arz tarafındaki sorunlar, zamların temel nedenleri arasında yer aldı.
Giyim sektöründe fiyat artışları diğer kalemlere göre daha sınırlı kalsa da üretim, tedarik ve lojistikte yaşanan sorunlar bu alanda da fiyatların yükselmesine neden oldu.
Araçtan kiraya pandemi sonrası fiyat baskısı arttı
Küresel çip krizi ve üretim maliyetlerindeki yükseliş, sıfır otomobil fiyatlarında belirgin artışa yol açtı. Araç arzının sınırlı kalması da fiyatların yüksek seyretmesini destekledi.
Yeni araçlara erişimin zorlaşması, tüketicileri ikinci el piyasasına yönlendirdi. Talepteki artışla birlikte ikinci el otomobil fiyatları rekor seviyelere ulaştı.
İlaç ve sağlık ürünlerinde de pandemi sonrası dönemde fiyat artışları görüldü. Salgın sürecinde yükselen talep ve üretim maliyetleri, bu ürünlerdeki zamların temel nedenleri arasında yer aldı.
Araştırmada en yüksek fiyat artışı tütün ürünlerinde kaydedildi. Vergi düzenlemeleri ve üretim giderlerindeki artış, tütün fiyatlarının yüzde 37 yükselmesinde etkili oldu.
Barınma maliyetleri ise son yılların en hızlı artışlarından birini yaşadı. Konut arzının sınırlı kalması ve talebin güçlü seyretmesi, fiyatları yukarı çekti.
Özellikle büyük şehirlerde kira artışları öne çıktı. Kiralık konut arzının yetersiz kalması, ev kiralarında önemli yükselişlere neden oldu.
Hastane ve sağlık hizmetlerinde de maliyet baskısı devam etti. Personel, ekipman ve işletme giderlerindeki artış, hizmet fiyatlarına yansıdı.
Toplu taşıma, hava yolu ve diğer ulaşım hizmetleri de pandemi sonrası en fazla zamlanan kalemler arasında yer aldı. Yakıt ve işletme maliyetlerindeki yükseliş, ulaşım fiyatlarını artıran başlıca unsurlar oldu.